هود آزمایشگاهی متناسب با نوع آلودگی و کاربرد شما

هود آزمایشگاهی یکی از تجهیزات مهم برای کنترل آلودگی، حفاظت از کاربر یا ایجاد محیط کاری تمیز در بسیاری از آزمایشگاه‌های شیمی، میکروبیولوژی، دارویی، دانشگاهی و کشت بافت است. با این حال، همه هودها وظیفه یکسانی ندارند و انتخاب اشتباه آنها می‌تواند باعث شود تجهیز خریداری‌شده عملاً حفاظت مورد انتظار آزمایشگاه را فراهم نکند.

برای مثال، هود شیمیایی با ایجاد جریان هوای ورودی و هدایت بخارات به سیستم تخلیه، برای کنترل بخارات و گازهای شیمیایی طراحی می‌شود؛ در حالی که هود لامینار معمولاً با هوای فیلترشده HEPA یک فضای کاری تمیز برای حفاظت از نمونه فراهم می‌کند. کابینت ایمنی زیستی Class II نیز ساختار متفاوتی دارد و با ترکیب جریان هوای ورودی و فیلتراسیون HEPA برای حفاظت از کاربر، نمونه و محیط طراحی می‌شود. OSHA، NIH و NSF نیز این تجهیزات را به‌عنوان سیستم‌هایی با عملکرد و الزامات متفاوت بررسی می‌کنند.

فردوس تجهیز در این دسته انواع هود شیمی، هود لامینار عمودی، هود کشت بافت، هود میکروبی کلاس II، هود کانوپی و هود توزین را ارائه کرده است؛ بنابراین انتخاب مدل مناسب باید قبل از هر چیز بر اساس نوع فرآیند، آلاینده و سطح حفاظت مورد انتظار انجام شود.

هود آزمایشگاهی چیست؟

هود آزمایشگاهی یک محفظه یا سیستم کنترل جریان هوا است که برای محدود کردن انتشار آلاینده‌ها یا ایجاد شرایط کنترل‌شده در فضای کاری استفاده می‌شود. اما اصطلاح «هود آزمایشگاهی» یک عنوان کلی است و نمی‌توان فقط بر اساس ظاهر دستگاه درباره کاربرد آن تصمیم گرفت.

در استاندارد آزمایشگاهی OSHA، Laboratory-type Hood به‌عنوان محفظه‌ای تعریف شده که با کشیدن هوا از محیط آزمایشگاه، خروج آلاینده‌های هوا از محفظه به فضای کار را کاهش می‌دهد. این تعریف عمدتاً با عملکرد Chemical Fume Hood ارتباط دارد.

در مقابل، هودهای مجهز به HEPA می‌توانند برای اهدافی مانند حفاظت از نمونه یا کنترل عوامل زیستی طراحی شوند. جهت جریان هوا، درصد هوای بازچرخشی، محل خروج هوا و نوع فیلتراسیون تعیین می‌کنند که یک هود دقیقاً از کاربر، محصول، محیط یا ترکیبی از آنها محافظت می‌کند.

به همین دلیل اولین سؤال هنگام خرید هود نباید «عرض هود چقدر باشد؟» باشد؛ بلکه باید پرسید قرار است چه ماده یا نمونه‌ای داخل هود کار شود و چه چیزی باید محافظت شود؟

انواع هود آزمایشگاهی در فردوس تجهیز

محصولات موجود در این دسته کاربردهای متفاوتی دارند و بهتر است هر گروه بر اساس عملکرد واقعی خود انتخاب شود. فردوس تجهیز در حال حاضر هود شیمی، هودهای لامینار، هود کشت بافت، هود میکروبی کلاس II، هود کانوپی و اتاقک توزین را در این بخش عرضه می‌کند.

هود شیمیایی برای کنترل بخارات و گازهای خطرناک

هود شیمی یا Chemical Fume Hood برای کارهایی طراحی می‌شود که در آنها بخار، گاز یا آئروسل شیمیایی خطرناک ایجاد می‌شود. جریان هوا از جلوی هود وارد محفظه شده و آلودگی را به سمت سیستم اگزاست هدایت می‌کند تا تماس تنفسی اپراتور کاهش یابد.

OSHA هود شیمیایی را یکی از ابزارهای مهندسی مهم برای کنترل مواجهه با مواد شیمیایی آزمایشگاهی می‌داند و تأکید دارد هود باید در زمان استفاده عملکرد مناسب داشته باشد. همچنین OSHA در صفحه استانداردهای آزمایشگاهی به ASHRAE 110 به‌عنوان روش کمی ارزیابی عملکرد Laboratory Fume Hood اشاره می‌کند.

هود شیمی فردوس تجهیز در مدل فعلی سایت با عرض 120 سانتی‌متر عرضه شده و دارای محفظه داخلی استیل 316، کف سرامیک ضد اسید، فن سانتریفیوژ و امکاناتی مانند شیر آب، شیر گاز و Cup Sink است. انتخاب توان فن نیز طبق توضیحات سازنده به شرایط داکت و مسیر تخلیه وابسته است.

این نکته بسیار مهم است: Face Velocity را نباید صرفاً به یک عدد ثابت برای همه هودها تبدیل کرد. سرعت جریان باید با طراحی هود، ارتفاع Sash، سیستم تهویه ساختمان و آزمون عملکرد واقعی دستگاه هماهنگ باشد. OSHA نیز ارزیابی سرعت روی سطح باز هود و آزمون عملکرد را در راهنماهای خود مطرح می‌کند.

هود لامینار برای حفاظت از نمونه

Laminar Flow Hood یا Clean Bench با عبور هوا از فیلتر HEPA و ایجاد جریان نسبتاً یکنواخت در فضای کاری، برای کاهش ورود ذرات محیطی به نمونه طراحی می‌شود.

نکته‌ای که باید در محتوای صفحه فردوس تجهیز کاملاً روشن شود این است که هود لامینار معمولی معادل Biological Safety Cabinet نیست. منابع رسمی دولت آمریکا نیز تصریح می‌کنند که Laminar Flow Hood اساساً برای حفاظت از محصول طراحی می‌شود و نباید برای کار با عوامل عفونی به‌عنوان جایگزین BSC استفاده شود.

این موضوع برای محصولات کشت بافت فردوس تجهیز اهمیت زیادی دارد. هود لامینار کلاس 1 عمودی و مدل‌های کشت بافت این مجموعه برای ایجاد جریان هوای فیلترشده روی سطح کار طراحی شده‌اند و در سایت برای کاربردهایی مانند کشت بافت گیاهی و برخی فعالیت‌های دارویی معرفی شده‌اند.

برای کشت بافت گیاهی که هدف اصلی کاهش آلودگی نمونه و محیط کشت است، Clean Bench مناسب می‌تواند فضای کاری کنترل‌شده‌ای ایجاد کند؛ اما اگر فرآیند شامل عامل زیستی خطرناک برای کاربر باشد، انتخاب باید بر اساس ارزیابی ریسک و تجهیزات Containment مناسب انجام شود.

هود میکروبی کلاس II یا Biological Safety Cabinet

برای فرآیندهای میکروبیولوژی، موضوع فقط تمیز نگه داشتن نمونه نیست. در برخی فعالیت‌ها باید هم‌زمان کاربر، نمونه و محیط در برابر انتشار عوامل زیستی محافظت شوند.

در اینجا Class II Biological Safety Cabinet مطرح می‌شود. NIH برای انواع BSC کلاس II معیارهای طراحی و سفارش مستقل ارائه می‌کند و NSF نیز استاندارد NSF/ANSI 49 را برای الزامات طراحی، ساخت و عملکرد Biosafety Cabinetهای کلاس II به کار می‌برد.

هود میکروبی کلاس II فردوس تجهیز در عرض‌های 80، 100 و 120 سانتی‌متر ارائه شده و در مشخصات سایت دارای محفظه داخلی استیل 304، جریان عمودی سیرکوله، دو فیلتر HEPA H14، کنترل سرعت هوا و شیشه بالابر برقی است.

در این بخش پیشنهاد می‌کنم از نظر محتوایی عبارت «هود میکروبی کلاس II / کابینت ایمنی زیستی» را برجسته‌تر کنید و از یکی دانستن آن با هود لامینار ساده خودداری شود. همین تمایز می‌تواند اعتبار تخصصی Category را به شکل محسوسی افزایش دهد.

هود توزین برای کنترل ذرات پودری

در صنایع دارویی و برخی آزمایشگاه‌ها، چالش اصلی هنگام وزن‌کردن یا انتقال پودرها ایجاد ذرات معلق است. برای چنین کاربردهایی هود توزین یا Weighing Booth استفاده می‌شود.

مدل ارائه‌شده توسط فردوس تجهیز با ایجاد جریان هوای عمودی و فشار منفی طراحی شده است. طبق مشخصات سایت، هوا از مجموعه‌ای شامل پیش‌فیلتر، فیلترهای میانی و HEPA عبور می‌کند و بخش عمده جریان مجدداً از سقف به سمت فضای کار هدایت می‌شود. این سیستم برای فعالیت‌هایی مانند توزین، نمونه‌برداری، غربال و برخی عملیات انتقال مواد معرفی شده است.

در خرید هود توزین، نوع پودر، میزان تولید Dust، اندازه فضای کاری، فشار مورد نیاز، ساختار فیلتر و نحوه مانیتورینگ اختلاف فشار اهمیت بیشتری از ظاهر دستگاه دارد.

هود کانوپی چه کاربردی دارد؟

Canopy Hood بیشتر یک سیستم Local Exhaust برای جمع‌آوری هوای گرم، بخار یا آلاینده‌هایی است که از یک منبع مشخص به سمت بالا حرکت می‌کنند. در سایت فردوس تجهیز نیز هود کانوپی برای مکش برخی بخارات و آلاینده‌های ایجادشده در محیط آزمایشگاه معرفی شده است.

اما هود کانوپی نباید به‌صورت خودکار جایگزین هود شیمیایی برای Manipulation مواد خطرناک شود. انتخاب سیستم Local Exhaust باید بر اساس ماهیت آلاینده و نحوه انتشار آن انجام شود.

هنگام خرید هود آزمایشگاهی به چه مشخصاتی توجه کنیم؟

خرید هود تنها انتخاب یک کابین با فن و فیلتر نیست. عملکرد واقعی هود به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است. موارد مهمی که قبل از سفارش باید مشخص شوند عبارت‌اند از:

• نوع خطر: بخارات شیمیایی، ذرات، پودر یا عامل زیستی
• هدف حفاظت: کاربر، نمونه، محیط یا هر سه
• نوع جریان هوا: ورودی، افقی، عمودی یا بازچرخشی
• نوع فیلتراسیون: HEPA، پیش‌فیلتر یا سیستم اگزاست مستقیم
• ابعاد فضای کاری: بر اساس تجهیزات و فرآیند واقعی
• متریال داخلی: متناسب با مواد خورنده، ضدعفونی‌کننده‌ها و نحوه نظافت
• سیستم اگزاست و داکت: مخصوصاً در هود شیمی
• نحوه کنترل جریان هوا و Alarm
• امکان تست، سرویس و تعویض فیلتر
• محل نصب در آزمایشگاه و ارتباط آن با HVAC ساختمان

این موارد اهمیت زیادی دارند؛ زیرا حتی یک هود با طراحی مناسب، اگر در مسیر جریان‌های شدید هوا، نزدیک در ورودی یا با سیستم تخلیه نامناسب نصب شود، ممکن است عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد.

فیلتر HEPA چه نقشی در هود آزمایشگاهی دارد؟

فیلتر HEPA یکی از اجزای مهم هودهای لامینار و Biosafety Cabinet است، اما وجود عبارت «HEPA» به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دستگاه برای هر کاربرد زیستی مناسب است.

در BSCهای کلاس II، طراحی مسیر جریان هوا و عملکرد کل کابین در کنار فیلتراسیون اهمیت دارد. NSF/ANSI 49 نیز فقط کیفیت یک فیلتر منفرد را بررسی نمی‌کند؛ بلکه الزامات طراحی، ساخت و عملکرد کابین را در بر می‌گیرد.

به همین دلیل هنگام خرید بهتر است درباره نوع فیلتر، محل قرارگیری، سیستم مانیتورینگ، نحوه تست نشتی و امکان سرویس آن سؤال شود.

تست و نگهداری هود آزمایشگاهی

عملکرد هود باید در طول عمر دستگاه قابل بررسی باشد. در هود شیمی می‌توان پارامترهایی مانند جریان هوا، Face Velocity و عملکرد Containment را ارزیابی کرد. OSHA نیز ASHRAE 110 را در میان روش‌های ارزیابی عملکرد هودهای آزمایشگاهی معرفی کرده است.

برای Biological Safety Cabinet نیز Certification اهمیت ویژه‌ای دارد. NSF برنامه مشخصی برای تأیید BSCها بر اساس NSF/ANSI 49 دارد و بر ارزیابی عملکرد این تجهیزات تأکید می‌کند.

بنابراین بهتر است در محتوای سایت به‌جای جمله ثابت «فیلتر هر سال تعویض شود»، گفته شود زمان تعویض فیلتر بر اساس افت فشار، عملکرد سیستم، شرایط کاری و نتایج تست و سرویس دوره‌ای تعیین می‌شود.

قیمت هود آزمایشگاهی چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت هود آزمایشگاهی به نوع دستگاه وابستگی زیادی دارد. هود شیمی، هود لامینار، BSC کلاس II و هود توزین از نظر ساختار فنی قابل مقایسه مستقیم نیستند.

ابعاد، جنس محفظه، نوع و تعداد فیلترها، سیستم فن، کنترل جریان هوا، شیشه برقی، تجهیزات کنترلی، نوع سطح کار، اگزاست، داکت‌کشی و میزان سفارشی‌سازی از عوامل مؤثر بر قیمت هستند. محصولات فعلی فردوس تجهیز نیز از مدل‌های ساده‌تر لامینار تا هود میکروبی کلاس II و هودهای تخصصی توزین را پوشش می‌دهند.

بنابراین برای دریافت قیمت دقیق، بهتر است ابتدا نوع فرآیند و خطر آزمایشگاه مشخص شود و سپس مدل مناسب استعلام قیمت شود.

خرید هود آزمایشگاهی از فردوس تجهیز

فردوس تجهیز در دسته هودهای آزمایشگاهی، مجموعه‌ای از هود شیمی، هود لامینار، هود کشت بافت، هود میکروبی کلاس II، هود کانوپی و هود توزین را ارائه می‌کند. مدل‌های مختلف از نظر عرض، نوع جریان هوا، جنس بدنه، فیلتراسیون و تجهیزات کنترلی متفاوت هستند.

برای انتخاب دقیق‌تر بهتر است قبل از سفارش مشخص کنید با چه ماده‌ای کار می‌کنید، آیا خطر شیمیایی یا زیستی وجود دارد، هدف حفاظت از اپراتور است یا نمونه، چه ابعادی برای سطح کار نیاز دارید و آیا آزمایشگاه امکان اتصال هود به سیستم Exhaust را دارد.

هود مناسب، هودی نیست که صرفاً مکش یا فیلتر قوی‌تری داشته باشد؛ هودی است که طراحی آن دقیقاً با نوع خطر و فرآیند واقعی آزمایشگاه مطابقت داشته باشد.

سوالات متداول

تفاوت هود شیمی و هود لامینار چیست؟

هود شیمی برای مهار و تخلیه بخارات و گازهای شیمیایی طراحی می‌شود، در حالی که Laminar Flow Clean Bench عمدتاً برای ایجاد هوای فیلترشده و حفاظت از نمونه کاربرد دارد. این دو جایگزین یکدیگر نیستند.

تفاوت هود لامینار با هود میکروبی کلاس II چیست؟

Clean Bench معمولاً از محصول محافظت می‌کند، اما Biological Safety Cabinet کلاس II برای حفاظت از کاربر، محصول و محیط طراحی می‌شود. NSF/ANSI 49 نیز استاندارد تخصصی طراحی و عملکرد BSCهای کلاس II است.

برای آزمایشگاه شیمی چه هودی مناسب است؟

اگر فرآیند شامل بخارات و گازهای شیمیایی خطرناک باشد، معمولاً Chemical Fume Hood متناسب با ماده و سیستم تهویه آزمایشگاه بررسی می‌شود. نوع مواد و واکنش‌ها باید قبل از انتخاب مشخص شوند.

آیا فیلتر HEPA بخارات شیمیایی را حذف می‌کند؟

HEPA اساساً برای کنترل ذرات طراحی شده است و نباید صرف وجود HEPA را معادل کنترل بخارات و گازهای شیمیایی دانست. برای بخارات شیمیایی باید سیستم Containment و Exhaust مناسب انتخاب شود.

هود آزمایشگاهی هر چند وقت یک بار باید سرویس شود؟

برنامه سرویس به نوع هود، میزان استفاده و الزامات آزمایشگاه بستگی دارد. پارامترهای عملکردی باید دوره‌ای بررسی شوند و در BSCها نیز Certification و بررسی عملکرد اهمیت دارد.